Hulp en Recht (2010)

Heel vaak zie je bij een gerechtelijke uitspraak dat mensen teleurgesteld zijn in het oordeel van de rechter. Vooral personen die leven in groot verdriet omdat een dierbare hun is ontnomen of op een andere wijze groot leed is toegebracht verwachten een passende vergelding. Een rechter blijkt soms andere zaken in het oordeel te betrekken, die voor de gedupeerde niet relevant zijn. Recht spreken is geen eenvoudige zaak. En nooit kan iedereen tevreden gesteld worden. Het is niet altijd voor de buitenwereld duidelijk of ook recht gedaan wordt aan de gedupeerden. Vormfouten blijken soms een eerlijk proces te beïnvloeden. Ook in het hart van gedupeerde mensen is niet altijd duidelijk welke gevoelens meespelen en hierbij kunnen grote verschillen optreden. Bij sommigen speelt, ondanks het leed dat hun overkwam, barmhartigheid mee, terwijl anderen er uit halen wat er uit te halen is, ook al maak je daarmee het leven van de ander kapot. Ook in een godsdiensten zien wij soms terug hoe het leven van mensen stuk gemaakt worden door een liefdeloos oordeel.

Prachtig vinden wij dat terug in het verhaal van de vrouw die ontrouw aan haar man was geweest omdat zij met een ander overspel had gepleegd. Het is heel gemakkelijk om een oordeel te vellen. Bij de Joden gold de doodstraf voor zo"n vergrijp en de vrouw moest gestenigd worden. Wie zich daar tegen verzette leek in te stemmen met het geschiede kwaad. Een moeilijke situatie voor Jezus die barmhartigheid hoog in het vaandel had staan, maar ook de Joodse Wet. "Ik ben niet gekomen om de Wet af te schaffen, maar te vervolmaken", zei Hij toen men Hem verweet dat Hij zich niet aan de Wet hield. Toch is het knap hoe Jezus zich uit die situatie redt. Hij praat het kwaad van die vrouw niet goed, maar appelleert ook aan het geweten van de toehoorders. Wie hoge eisen stelt aan de ander, moet ook hoge eisen stellen aan zichzelf. Wie het tot zijn recht rekent om de ander het leven te benemen, moet zich afvragen of men zelf ten volle het leven waard is. De vraag doet zich voor: is de overspelige vrouw werkelijk de schuldige die de dood verdient, of is zij nu slachtoffer van het systeem geworden. "Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen", zegt Jezus tot de omstanders. Op dat moment vertrekt de een na de ander. Want niemand kan zich totale volmaaktheid aanmatigen. Pas wanneer Jezus met de vrouw alleen is, kan Hij alles terug brengen tot de juiste proporties. Schijnbaar was zij niet de enige zondares, want Jezus maakte ook de toehoorders bewust van hun situatie. Niemand kan zeggen dat hij zonder zonde is. Het is belangrijk om weer een nieuwe kans te krijgen. "Ook Ik veroordeel U niet", zegt Jezus, "ga heen en zondig niet meer". Daarmee biedt hij de betreffende vrouw hulp en recht. God wil niet de dood, maar het leven van iedere mens. Dat is een boodschap die voortdurend in Jezus' leven opklinkt.

Binnen de Kerk hebben wij ook een instantie van Hulp en Recht. Het gaat om de opvang van mensen die in hun diepste bestaan zijn gekrenkt en daarbij het gevoel hebben dat hun groei in liefde op de een of andere manier is geblokkeerd. Een begin kan gemaakt worden met de verwerking wanneer kwaad niet langer bedekt wordt en benoemd wordt als groot kwaad. Daarnaast is het ook nodig om hulp te bieden opdat de ander weer opnieuw het leven en de liefde tot zich toe kan laten. Maar ook de daders van dit kwaad, voor zo ver zij niet overleden zijn, hebben hulp nodig. Ook zij hebben vaak geleefd in een situatie waarin het geweten hun geen rust gunde en vaak is hun leven al een hel op aarde geworden. Recht kan niet alleen maar betekenen dat met geld alle gemoedsrust terug keert. Recht wordt gedaan aan de mens die voelt dat hij/zij niet langer als geschonden door het leven hoeft te gaan. Dat geldt voor alle partijen. In die zin lijkt de sensatie groter te zijn dan de liefde bij degenen die 'recht' hoog in het vaandel schrijven, en met het uittrekken van het onkruid ook de tarwe vernietigen die talloze mensen tot voedsel had kunnen dienen.